Ağ yapılar (networkler) yeni fikirlerin doğduğu yerler olarak bilinmektedir. Başka bir ifadeyle, ağ yapıların yeniliğin (inovasyon) ortaya çıkmasında başat bir rolü vardır. Uzun süreler boyunca, ağ yapı kavramı bir metafor olarak kullanılırken; geliştirilen teknikler sayesinde artık yenliğin araştırılması, yönetimi vs. için kullanılabilen bir araç haline gelmiştir. Diğer bir ifadeyle, geliştirilen teknikler sayesinde artık ağ yapıların kendisi, ağ yapıyı oluşturan düğümler ve bağlar analiz edilebilen girdiler olmaya başlamıştır.

Örneğin yenilik sürecinin anlaşılması için ağ yapılar analizi kullanılmaya başlanmıştır. Kısaca mübadeleye konu olan veri, malumat, bilgi, mal, ticaret, vb. şeylerin nasıl bir ağa sahip olduğu, bu ağın nasıl değiştiği sosyal ağ analizi yöntemi ile incelenmektedir. Klasik anlamda ağ yapı analizi hala çekiciliğini korusa da, teorik ve pratik uygulamalar klasik ağ yapı analizinin yetersizliğini ortaya koymakta ve yeni yaklaşımlar önermektedir.

Bunlardan birincisi üstel rastgele grafik modelleri (Exponential Random Graph Models–ERGM). Bu yöntem şu sorunun cevabını aramaktadır: Bütün olası ağ yapılar içerisinde, sizin sahip olduğunuz ağ yapısının şans eseri ortaya çıkma ihtimali nedir. Örneğin incelediğiniz sosyal ağ yapıda 300 düğüm varsa ve ortalama bağ sayınız 10 ise; yoğunluk, merkeziyetçilik, kümelenme vb. açılardan birbirine benzer özelliklere sahip sayısız sosyal ağ yapı elde edebilirsiniz. ERGM’nin size sunduğu cevap ise sayısız alternatif arasında, sizin elinizdeki ağın yapısının ne oranda şans eseri kurulduğudur. Diğer bir ifadeyle, bir düğümün diğer bir düğüm ile bağ kurma(ma)sında veya var olan bir bağı korumasında; ağın değişen yapısal özelliklerinin ne kadar etki ettiğinin istatistiksel yöntemlerden faydalanarak araştırılması ve anlaşılması için ERGM kullanılmaktadır.

ERGM tabanlı olmakla beraber, ikinci analitik metot, ERGM’ler gibi simülasyona da olanak veren programlardır. Bu kategoride bugünlerde en popüler olan program Simulation Investigation for Empirical Network Analysis’dir (SIENA). Her ne kadar ağırlıklı (weighted) ağ yapılarda henüz kullanılmasa (geliştirme çalışmaları devam etmektedir) da zaman içerisinde popülerleşebilecek bir ağ yapı analizi programıdır. Özellikle aktör yönelimli (actor-oriented) olması en büyük avantajlarından bir tanesidir. Bu yöntem esasında ağ yapı analizi kullanarak araştırma yapanların imdadına yetişmiştir.

Sosyal ağ yapı analizinde karşılaşılan en büyük problemlerden bir tanesi, bir düğümün diğer bir düğüm ile bağ kurma(ma)sında veya var olan bir bağı koruma(ma)sında düğümlerin kendi özelliklerinin ve ağın özelliklerinin ne kadar etki ettiği konusudur.

Örneğin:

– Bir firmada A kişisi ile B kişisi arasında bağ varsa, bu bağın kurulma(ma)sında veya sürdürülmesinde A’nın ve B’nin kendi özelikleri (doğum yeri, oturduğu yer, yaş, eğitim, maaş, tecrübe vs.) ve firma hiyerarşisinin ne kadar etkisi vardır?

– Küme, bölge vs. seviyesinde etki analizi çalışması yapıldığını varsayalım. Eko sistem içerisinde yer alan aktörlerin ilişki kurma(ma)sında veya var olan ilişkilerini sürdürmesinde firmaların aldığı hibe/teşvikin, yaptığı ihracatın, lokasyonlarının; bölgede yapılan Ar-Ge çalışmalarının, sağlanan test/analiz hizmetinin, orada bulunan teknoloji transfer ofisinin, üniversitenin, teknokentin, bölgenin sahip olduğu teknik/beşeri kaynakların vs.’nin etkisi nedir?

Üçüncü tip analitik çalışmalar çok seviyeli (multilevel) ağ yapı analizi yaklaşımıdır. Burada, örneğin kişiler gruplara, gruplar firmaya, firmalara endüstriye bağlanarak bütüncül bir yaklaşım ile analiz yapılmaya çalışılmaktadır. Son grup ise ağırlıklı (weighted) ağ yapılar üzerine yoğunlaşmaktadır.

Ağ yapılar her derde deva bir ilaç değildir ama birçok derdin devasının bulunmasında katkı sağlayabilecek araçlardır. Aynı olasılık çalışmaları gibi size gerekeni anlamanız için büyük kolaylıklar sağlarlar. Son olarak belirtilmesi gereken nokta ise ağ yapılar en basit haliyle çizgi ve noktalarlar gösterilebilir. İlkokul öncesi çağdaki çocukların hiç zorlanmadan çizdikleri resimler gibi. Marifet olan ise bu resmin ne dediğinin anlaşılması ve bunun üzerinden amacınıza uygun olarak (örneğin yenilik) politika ve bu politikayı uygulayacak araçları belirleyebilmektir.